'De Graal' voor operahuizen wordt Wagners vierluik Der Ring des Nibelungen genoemd. Met een duur van 15 uur is het het omvangrijkste operaproject dat er bestaat, de rolbezetting is berucht (zwaar, dus moeilijk te casten, dus kostbaar) en dan is er nog het voor regisseurs mild gesteld 'veelzijdige' verhaal: goden en dwergen in allegorische strijd om de wereldheerschappij.

De eerste Nederlandse Ring ooit was die door De Nederlandse Opera, vanaf 1998. Des te opmerkelijker was het toen de Reisopera bekend maakte 66k een Ring te gaan opvoeren. En nog imposanter is het dat Das Rheingold (deel 1; duur 2,5 uur) zaterdag in het Muziekkwartier Enschede de verwachtingen verre overtrof.

Das Rheingold is de Proloog tot alle intriges, heldenmoed, tweelingliefde en machtswellust die volgen. Wagner spreekt zelf van een 'Vorabend', maar schemerig is hier alleen dwergenland Nibelheim; een sweatshop vol grauwe kinderen achter naaimachines. Een vleugje sociaal realisme in Der Ring des Nibelungen mag best, zei regisseur Antony McDonald vrijdag in het Cultured Supplement.

McDonald verbeeldt de Godenwereld juist fris en helder: op een klein stationnetje, 's morgens in de bergen. Daar zitten ze, zo ontsnapt uit The Sound of Music, in af-wachting van al wat komen gaat. Oppergod Wotan, een patriarch in zijden gilet, gemalin Fricka, dier zus Freia en broers Donner en Froh. Die laatste doet zich hier eerder voor als Freia's geliefde, waarmee de incestueuze liefde van halfgodentweeling Sigmund en Sieglind in die Die Walkure (leidend tot de conceptie van held Siegfried) opeens precedenten heeft.

Het werkt, McDonalds vertaling van het Godengeslacht naar de gegoede burgerij. Zo wordt ie ondergang van de goden, n Das Rheingold al voorzien, een muziek theatrale kruising tussen Thomas Manns wmans Buddenbrookt en Die Zauberberg: de ondergang in een familie aan de voet van de toverberg die hier Walhalla heet:. Sterker dan meestal heb je door dat die Goden, vuurgod Loge incluis, een familie zijn: van pa Wot in tot Donner als jongste telgje. Diens donderaria (Heda! Heda! Hedo!) oogt hier als puberale wocdeuit-barsting, waarbij de indrukwekkend zingende Nederlands: bariton Thomas Oliemans in zin matrozenpakje woedend een squetstok als donderhamer rordslin-gert. Memorabel, op zijn minst.

Bij McDonald lijkt Wotans paleis op het Festpielhaus in Bayreuth, maar die speldenprf c naar de familie Wagner (ook zo'n ondergaand halfgodengeslacht, immers) is voor het geheel niet van wezensbelang. De nieuwe Bayreuthbazin, Wagners rebels e achterkleindochter Katharina, er trouwens slechts de pest over in

hebben dat ze niet zelf op het idee was gekomen. Eigenaardiger zijn de projectie van een Rad van Fortuin met achtbaan naast Wotans paleis. Is de godenwereld, of: het paradijs, een pretpark van valse illusies? En wat betekent dat vrouwelijk naakt met gespreide benen daar, op het doek tijdens changementen? De schoot van Moeder Aarde? Een Faustische verheerlijking van het 'ewig Weibliche'?

Waar het heen moet in de vervolgdelen, blijft duister. Of McDonald zelf alle aangedragen symboliek al van los idee tot overkoepelend concept heeft gesmeed ook. Duidelijk is wel dat hij kiest voor een komische, aardse benadering, waar het muzikaal aandeel als complement verheft en betovert.

Oorspronkelijk zou de Ring worden geleid door Jaap van Zweden. Afgaand op de Lohengrin en Die Meistersinger die hij in de ZaterdagMatinee realiseerde, is Van Zweden een volbloed Wagnerdirigent en zou je zijn afzegging kunnen betreuren. Alleen: je denkt er niet aan. Daarvoor is wat Ed Span jaard doet met het Orkest van het Oosten te verbazingwekkend en imponerend in spanningsopbouw, helderheid, dramatiek en controle. In timing noch balans met de biihne laten Spanjaard en het orkest maten vallen. En dat is een hoogst ongewone prestatie.

Ook de cast is vrijwel zonder uit-zondering uitstekend. Harry Pee-ters raakt hier als Wotan soms aan de grenzen van zijn vocale kunnen, maar dat weerbarstige in zijn timbre valt ook mooi samen met de barsten in Wotans oppergoddelijkheid. Sterk is de Alberich van Nicholas Folwell, even komisch als krachtig in zijn wellust en hebzucht. Goed gezongen rollen zijn er ook van onder vele anderen Erin Caves als een scherpe Loge en Ceri Williams als ronkende Erda.

De Reisopera brengt de rest van de Ring in de komende drie seizoe-nen, in 2013 gevolgd door een cyclus. Deze Ring blijft exclusief op thuisbasis Enschede. Behaalde resultaten geven geen garantie voor de toekomst. Maar een 'Vorabend' als deze is alvast goud waard.

Bron: NRC Handelsblad

Auteur: Mischa Spel